PHP คืออะไร ประวัติความเป็นมา และหลักการทำงาน (บทเรียนตอนที่ 1)

บทเรียนชุดนี้แบ่งเป็น 3 ตอน ออกแบบมาให้อ่านต่อกันเป็นลำดับ ตอนนี้เป็นตอนแรก ว่าด้วยความเข้าใจพื้นฐานก่อนลงมือเขียนโค้ด

สิ่งที่จะได้จากตอนนี้ รู้ว่า PHP คืออะไร มาจากไหน ทำงานอย่างไร และต่างจากภาษาฝั่งผู้ใช้อย่าง JavaScript ตรงไหน

1. PHP คืออะไร

PHP เป็นภาษาโปรแกรมที่ทำงานฝั่งเซิร์ฟเวอร์ ใช้สร้างหน้าเว็บที่เนื้อหาเปลี่ยนแปลงได้ตามข้อมูลหรือตามผู้ใช้แต่ละคน

1.1 ความหมายของชื่อ

• เดิมย่อมาจาก Personal Home Page
• ปัจจุบันย่อมาจาก PHP: Hypertext Preprocessor
• เป็นชื่อย่อแบบเรียกตัวเอง ซึ่งพบได้ทั่วไปในวงการซอฟต์แวร์

1.2 ลักษณะสำคัญ

• เป็นภาษาแบบแปลคำสั่งขณะทำงาน ไม่ต้องคอมไพล์เป็นไฟล์โปรแกรมก่อน
• ฝังในหน้า HTML ได้โดยตรง จึงเรียนรู้ได้ง่ายสำหรับคนที่รู้ HTML อยู่แล้ว
• เป็นซอฟต์แวร์เสรี ใช้งานได้ฟรีทั้งเชิงส่วนตัวและเชิงพาณิชย์
• ทำงานได้บนระบบปฏิบัติการหลักทุกตัว

2. ประวัติความเป็นมา

2.1 จุดกำเนิด ปี 1994

Rasmus Lerdorf โปรแกรมเมอร์ชาวเดนมาร์ก-แคนาดา เขียนชุดเครื่องมือเล็ก ๆ ขึ้นมาเพื่อนับจำนวนผู้เข้าชมประวัติส่วนตัวของตัวเอง เรียกว่า Personal Home Page Tools

เขาเผยแพร่ให้คนอื่นใช้ในปี 1995 และมีผู้นำไปใช้มากขึ้นเรื่อย ๆ

2.2 การเขียนใหม่ทั้งหมด ปี 1997

Andi Gutmans และ Zeev Suraski นักศึกษาชาวอิสราเอล เขียนตัวแปลภาษาขึ้นใหม่ทั้งหมด กลายเป็น PHP 3 ซึ่งเป็นรุ่นที่ทำให้ PHP แพร่หลายอย่างแท้จริง

ทั้งสองก่อตั้งบริษัท Zend และพัฒนาเครื่องยนต์ประมวลผลชื่อ Zend Engine ซึ่งเป็นแกนหลักของ PHP มาจนถึงปัจจุบัน

2.3 พัฒนาการแต่ละรุ่นที่ควรรู้

ข้อสังเกตสำหรับผู้เรียน โค้ดตัวอย่างเก่า ๆ บนอินเทอร์เน็ตจำนวนมากเขียนด้วยรูปแบบของ PHP 5 ซึ่งบางคำสั่งถูกยกเลิกไปแล้ว ควรตรวจสอบปีที่เผยแพร่ทุกครั้ง

3. หลักการทำงาน

3.1 ต่างจาก JavaScript อย่างไร

นี่คือจุดที่ผู้เริ่มต้นสับสนมากที่สุด

3.2 ลำดับการทำงานเมื่อผู้ใช้เปิดหน้าเว็บ

1. ผู้ใช้ขอเปิดไฟล์ที่ลงท้ายด้วย .php
2. เว็บเซิร์ฟเวอร์ส่งไฟล์นั้นให้ตัวแปลภาษา PHP
3. PHP ประมวลผลคำสั่ง เช่น ดึงข้อมูลจากฐานข้อมูล
4. PHP สร้างผลลัพธ์ออกมาเป็น HTML ธรรมดา
5. เซิร์ฟเวอร์ส่ง HTML นั้นกลับไปให้เบราว์เซอร์

ข้อสรุปสำคัญ เบราว์เซอร์ไม่เคยเห็นโค้ด PHP เลย เห็นแต่ HTML ที่ PHP สร้างเสร็จแล้ว

3.3 ตัวอย่างแรกสุด

<?php
$name = "นักเรียน";
$hour = (int) date('H');
?>
<h1>สวัสดี <?= $name ?></h1>
<?php if ($hour < 12): ?>
    <p>อรุณสวัสดิ์</p>
<?php else: ?>
    <p>สวัสดีตอนบ่าย</p>
<?php endif; ?>

สิ่งที่ควรสังเกต

• โค้ด PHP อยู่ระหว่าง <?php กับ ?>
• <?= ... ?> เป็นรูปแบบย่อของการสั่งแสดงผล
• ทุกคำสั่งจบด้วยเครื่องหมาย ;
• ชื่อตัวแปรขึ้นต้นด้วย $ เสมอ

4. เครื่องมือที่ต้องเตรียม

4.1 ชุดโปรแกรมจำลองเซิร์ฟเวอร์

เนื่องจาก PHP ทำงานบนเซิร์ฟเวอร์ จึงต้องติดตั้งเซิร์ฟเวอร์จำลองบนเครื่องตัวเองก่อน ที่นิยมคือ XAMPP ซึ่งรวมสามอย่างไว้ด้วยกัน

• Apache ทำหน้าที่เป็นเว็บเซิร์ฟเวอร์
• PHP ตัวแปลภาษา
• MariaDB หรือ MySQL ระบบฐานข้อมูล

4.2 โปรแกรมเขียนโค้ด

แนะนำ Visual Studio Code ซึ่งใช้งานได้ฟรีและมีส่วนเสริมสำหรับ PHP จำนวนมาก

4.3 ข้อควรระวังสำหรับผู้เริ่มต้น

• ไฟล์ .php ต้องวางในโฟลเดอร์ของเซิร์ฟเวอร์เท่านั้น (ของ XAMPP คือ htdocs)
• ต้องเปิดผ่าน http://localhost/ ไม่ใช่ดับเบิลคลิกเปิดไฟล์ตรง ๆ
• ถ้าเปิดแล้วเห็นโค้ดแทนผลลัพธ์ แปลว่าเปิดผิดวิธี ไม่ได้ผ่านเซิร์ฟเวอร์

สรุปสาระสำคัญ

สรุปเป็นแผนผังความคิดได้ตามนี้

• PHP คืออะไร
  • ภาษาฝั่งเซิร์ฟเวอร์
  • ฝังใน HTML ได้
  • ซอฟต์แวร์เสรี
• ประวัติ
  • 1994 Rasmus Lerdorf สร้างขึ้นใช้ส่วนตัว
  • 1997 Gutmans และ Suraski เขียนใหม่ เกิด Zend Engine
  • PHP 5 เพิ่มเชิงวัตถุและ PDO
  • PHP 7 เร็วขึ้นสองเท่า
  • PHP 8 มี JIT
• หลักการทำงาน
  • ประมวลผลที่เซิร์ฟเวอร์ ส่งกลับเป็น HTML
  • ผู้ใช้ไม่เห็นโค้ดต้นฉบับ
  • ต่างจาก JavaScript ที่ทำงานบนเครื่องผู้ใช้
• เครื่องมือ
  • XAMPP ประกอบด้วย Apache, PHP, ฐานข้อมูล
  • เปิดผ่าน localhost เท่านั้น

ตอนต่อไป ไวยากรณ์พื้นฐานของ PHP ตัวแปร ชนิดข้อมูล เงื่อนไข การวนซ้ำ และฟังก์ชัน