อยากเป็นโปรแกรมเมอร์เว็บ เริ่มต้นอย่างไร เส้นทางจริงจากคนสอน

ผมสอนวิชาเขียนโปรแกรมและเขียนเว็บมาหลายรุ่น และเห็นรูปแบบหนึ่งซ้ำทุกปี คือคนที่เริ่มเร็วที่สุดมักไม่ใช่คนที่ไปได้ไกลที่สุด ส่วนคนที่ค่อย ๆ ทำความเข้าใจพื้นฐานให้แน่นก่อน มักแซงในปีที่สอง

บทความนี้ไม่ใช่รายการคอร์สที่ต้องเรียน แต่เป็นลำดับที่ผมเห็นว่าได้ผลจริง พร้อมเรื่องที่มักไม่มีใครบอก

ลำดับที่ควรเรียน

ขั้นที่ 1 HTML และ CSS

ใช้เวลาประมาณ 1–2 เดือนถ้าฝึกสม่ำเสมอ เป้าหมายไม่ใช่ท่องแท็กให้ครบ แต่คือทำหน้าเว็บที่ใช้ได้จริงบนทั้งมือถือและคอมพิวเตอร์

ส่วนที่ยากที่สุดของขั้นนี้คือ CSS โดยเฉพาะการจัดวาง ให้ฝึก Flexbox กับ Grid ให้คล่อง เพราะเป็นสิ่งที่ใช้ทุกวันในงานจริง

ขั้นที่ 2 JavaScript พื้นฐาน

ตรงนี้คือจุดที่คนถอดใจมากที่สุด เพราะเริ่มมีตรรกะการเขียนโปรแกรมจริง ๆ เข้ามา สิ่งที่ต้องแน่นคือ

• ตัวแปรและชนิดข้อมูล
• เงื่อนไขและการวนซ้ำ
• ฟังก์ชัน และการส่งค่ากลับ
• อาเรย์กับอ็อบเจกต์ และการวนอ่านข้อมูลในนั้น
• การจัดการ DOM คือการสั่งให้หน้าเว็บเปลี่ยนแปลง

อย่าเพิ่งไปแตะเฟรมเวิร์กใด ๆ ในขั้นนี้ ถ้าข้ามไปเรียนเครื่องมือสำเร็จรูปตอนที่ยังไม่แน่น พอเจอปัญหาจริงจะแก้ไม่ได้ เพราะไม่รู้ว่าเครื่องมือทำอะไรให้อยู่เบื้องหลัง

ขั้นที่ 3 ฝั่งเซิร์ฟเวอร์และฐานข้อมูล

เลือกภาษาหนึ่งภาษา จะเป็น PHP, Python หรือ JavaScript ฝั่งเซิร์ฟเวอร์ก็ได้ แล้วเรียนคู่กับฐานข้อมูล SQL

สิ่งที่ต้องทำให้ได้คือระบบ เพิ่ม อ่าน แก้ไข ลบ ข้อมูล ถ้าทำสี่อย่างนี้ได้เอง แปลว่าเข้าใจการทำงานของเว็บทั้งวงจรแล้ว

ขั้นที่ 4 ความปลอดภัยและการนำขึ้นออนไลน์

ขั้นนี้แยกคนที่ทำเว็บเป็นงานอดิเรกออกจากคนที่ทำเป็นอาชีพ อย่างน้อยต้องรู้จัก

• การโจมตีแบบ SQL Injection และวิธีป้องกันด้วยการใช้คำสั่งแบบมีพารามิเตอร์
• การโจมตีแบบ XSS และเหตุผลที่ต้องแปลงอักขระพิเศษก่อนแสดงผล
• การเก็บรหัสผ่านด้วยการเข้ารหัสทางเดียว ไม่ใช่เก็บเป็นข้อความ

แนวทางมาตรฐานที่ทั้งโลกใช้อ้างอิงคือ OWASP Top 10 ซึ่งรวบรวมช่องโหว่ที่พบบ่อยที่สุดไว้ ควรอ่านผ่านตาอย่างน้อยหนึ่งรอบ

สิ่งที่ยังไม่ต้องรีบเรียน

เวลามีจำกัด การรู้ว่าอะไร "ยังไม่ต้อง" สำคัญพอกับการรู้ว่าต้องเรียนอะไร

โปรเจกต์แบบไหนที่ใช้สมัครงานได้จริง

โปรเจกต์ที่ทำตามคลิปสอนแบบทำตามทุกขั้นตอน แทบไม่มีน้ำหนักเลยในสายตาคนสัมภาษณ์ เพราะเขาเห็นโปรเจกต์เดียวกันจากผู้สมัครสิบคน

สิ่งที่มีน้ำหนักคือ

1. ระบบที่แก้ปัญหาจริงของใครสักคน เช่น ระบบเช็คชื่อให้ครูที่โรงเรียน ระบบจดออเดอร์ให้ร้านที่บ้าน ขนาดเล็กได้ แต่ต้องมีคนใช้จริง
2. เล่าได้ว่าตัดสินใจอะไรและทำไม ทำไมเลือกเก็บข้อมูลแบบนี้ ทำไมทำหน้านี้แบบนี้
3. เล่าได้ว่าติดปัญหาอะไรและแก้อย่างไร ส่วนนี้คนสัมภาษณ์สนใจมากที่สุด เพราะสะท้อนวิธีคิดเวลาเจอของจริง

ความจริงที่คนไม่ค่อยพูด

ส่วนที่ยากที่สุดของอาชีพนี้ไม่ใช่ภาษาโปรแกรม

ภาษาเรียนได้ในไม่กี่เดือน แต่สิ่งที่ใช้เวลาเป็นปีคือ

• การอ่านโค้ดคนอื่น งานจริงส่วนใหญ่คือแก้ของที่มีอยู่แล้ว ไม่ใช่เขียนใหม่จากศูนย์
• การแยกแยะว่าปัญหาอยู่ตรงไหน เมื่อระบบพัง สิ่งที่ยากคือหาสาเหตุ ไม่ใช่การแก้
• การคุยกับคนที่ไม่ใช่โปรแกรมเมอร์ ลูกค้าบอกสิ่งที่เขาอยากได้ ไม่ใช่สิ่งที่เขาต้องการจริง หน้าที่เราคือหาให้เจอว่าปัญหาที่แท้จริงคืออะไร

ข้อสุดท้ายนี้แหละที่แยกคนที่เขียนโค้ดเป็น ออกจากคนที่ทำงานเป็น

สรุป

เรียงลำดับ HTML → CSS → JavaScript → ฝั่งเซิร์ฟเวอร์และฐานข้อมูล → ความปลอดภัย อย่าข้ามขั้น และอย่ารีบไปเรียนเครื่องมือใหม่ ๆ ก่อนที่พื้นฐานจะแน่น

ที่สำคัญที่สุดคือลงมือทำโปรเจกต์ที่มีคนใช้จริง แม้จะเล็กแค่ไหนก็ตาม เพราะการแก้ปัญหาที่เกิดจากผู้ใช้จริง สอนได้มากกว่าบทเรียนสิบบท